หากเมล็ดพันธ์แห่งความรักความเมตตา ได้เจริญงอกงามขึ้นในจิตใจของเราแล้ว เราจะตระหนักว่าเรารักชีวิต เราต้องการความสุข ชีวิตอื่น สัตว์อื่น ต่างก็รักชีวิต และปรารถนาความสุขเช่นกัน สาระแห่งชีวิต คือความรักความเมตตา อานุภาพแห่งความเมตตาจะนำมาซึ่งความสุขความเบิกบานแก่ทุกชีวิต

สำหรับเราทุกคน ในฐานะชีวิตหนึ่งในโลกกว้างใหญ่ เราอาจไม่ยิ่งใหญ่พอที่จะแก้วิกฤติของโลกได้ แต่ด้วยความรักความเมตตาที่มีในหัวใจของเรานี้ เราสามารถทำสิ่งดี ๆ ให้เกิดขึ้นในโลกได้มากมาย ขอให้พวกเราทุกคนจงเชื่อมั่นว่า สันติภาพโลกเริ่มต้นจากพวกเราทุกคนที่นี่และเดี๋ยวนี้ ปลูกฝังจิตสำนึกแห่งรักและเมตตาไว้ในหัวใจ หมุนทานจักรแห่งสันติภาพให้เคลื่อนไป ๆ บนพื้นทางที่มั่นคงแล้วด้วยศีล

"เพื่อประโยชน์สุขที่กว้างขวางแก่เพื่อนมนุษย์ ด้วยรักและเมตตาที่ไม่จำกัดขอบเขต ไม่มีที่สุด ไม่มีประมาณ"

ที่มา หนังสือสาระแห่งชีวิต คือรักและเมตตา

พระอาจารย์ ดร.มิตซูโอะ คเวสโก

การบริหารองค์กรสู่ความสุข

เสนีย์ โกสิยวัฒน์ (Master Q๑๒)

ผู้นำที่ปรารถนาจะบริหารองค์กรสู่ความสุข จำเป็นต้องประพฤติปฏิบัติตนตามหลักอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้ได้ผลเป็นที่น่าพอใจเสียก่อน แล้วจึงจะสามารถแนะนำ ฝึกสอนผู้ร่วมงานให้เกิดผลสำเร็จได้จริง ในการทำหน้าที่แนะนำ ฝึกสอนผู้ร่วมงานนั้น ผู้นำย่อมต้องมีคุณธรรม "พรหมวิหาร๔" ประกอบไปด้วยพร้อมกัน จึงจะทำให้การบริหารองค์กรไปสู่องค์กรแห่งความสุขได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีแนวทางการปฏิบัติดังนี้

            ๑.ผู้นำย่อมตั้งจิต "เมตตา" อยู่เป็นปกติ คือจิตที่ปรารถนาให้ผู้ร่วมงานคิด ทำ พูด ผลงาน สู่ทางเจริญ (อริยมรรคมีองค์ ๘) อยู่เสมอ

๒.เมื่อพบผู้ร่วมงานที่กำลังขาดสติ/หลงผิด มีพฤติกรรม คิด ทำ พูด ผลงานไปสู่ทางเสื่อม ผู้นำย่อมมีจิต "กรุณา" ช่วยเหลือเขาด้วยความสงสาร โดยอาศัย "ปัญญา" และ "อำนาจ" เข้าไปช่วยเหลือด้วยการแนะนำ ตักเตือน หรือควบคุมพฤติกรรมที่นำไปสู่ทางเสื่อมนั้น โดยมุ่งหมายให้เขามีสติ/ไม่หลงผิด ยินดีปรับปรุงแก้ไขพฤติกรรมให้มุ่งไปในทิศทางสู่ความเจริญ

๓.หากผู้ร่วมงานคนใดที่มีการปรับปรุงแก้ไขพฤติกรรมจากทางเสื่อม มาสู่พฤติกรรมที่ไปสู่ทางเจริญได้สำเร็จ ไม่ว่าจะปรับปรุงได้มากหรือได้น้อยก็ตาม ผู้นำย่อมมีจิต "มุทิตา" คือรู้สึกพลอยยินดีกับความก้าวหน้าของเขา ควรการกล่าวชื่นชมเขา ให้กำลังใจเขา ให้ฝึกฝนพัฒนาตนสู่ทางเจริญที่สูงยิ่ง ๆ ขึ้นต่อไป

๔.ในกรณีที่ผู้ร่วมงานบางคนที่ผู้นำให้การช่วยเหลือด้วยแนะนำ ตักเตือน หรือควบคุมพฤติกรรมมิให้ไปสู่ทางเสื่อมแล้ว แต่เขาก็ยังคงเพิกเฉยไม่ยอมปรับปรุงแก้ไขพฤติกรรม ผู้นำย่อมมีจิต "อุเบกขา" คือวางใจเป็นกลาง ด้วยจิตที่เป็นปกติ ไม่หงุดหงิด ไม่โกรธเคือง ไม่สะใจ ไม่สมน้ำหน้า ขณะที่ปล่อยให้เขาได้รับโทษทัณฑ์ตามความผิดของเขา ผู้นำย่อมยอมรับตามความเป็นจริงว่า

          "บางคนสอนได้ บางคนสอนไม่ได้ แตกต่างกันไปตามกรรมที่แต่ละคนทำมา เมื่อเขากำลังได้รับผลกรรมที่ชักนำให้ชีวิตไปสู่ทางเสื่อมอยู่นั้น เขาย่อมมืดบอด ปิดตา ปิดหู ปิดใจ ไม่รับฟังคำแนะนำตักเตือนของกัลยาณมิตร กลับพอใจที่จะพาตนเองไปสู่ทางเสื่อม เพราะยังไม่เห็นว่าจะต้องได้รับความเดือดร้อนทุกข์ใจแสนสาหัสอย่างไร ต่อเมื่อกรรมชั่วนั้นให้ผลเขาจึงค่อยเข้าใจและอาจกลับใจได้ในอนาคต"

(จบตอนที่ ๑)

การประเมินผลการจัดประสบการณ์

ผศ. ดร. นันทิยา น้อยจันทร์

การประเมินผลเป็นกิจกรรมที่สอดแทรกอยู่ในการเรียนการสอนทุกขั้นตอน เริ่มตั้งแต่ประเมินสภาพของผู้เรียนก่อนลงมือเรียน ประเมินพฤติกรรมขณะลงมือเรียนและประเมินผลการเรียนทั้งด้านความสามารถในการทำและความรู้สึกที่ได้จากการทำกิจกรรมมาแล้ว ดังนั้นการประเมินผลจึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยให้การเรียนบรรลุเป้าหมาย

ข้อควรคำนึงในการประเมินผลการจัดประสบการณ์

                1.ประโยชน์ของการประเมินผล ขึ้นอยู่กับการที่ประเมินผลแล้วนำเอาผลไปใช้ในการพัฒนาเด็กต่อไป มิใช่ประเมินเพื่อรู้ผลเพียงอย่างเดียว

                2.ปัจจุบันการประเมินผลได้รับการพัฒนาไปมากจนผู้ประเมินเป็นบุคคลที่อยู่นอกห้องเรียน การประเมินก็จัดทำในลักษณะมองดูจากภายนอก

                3.การประเมินผลที่พึงปรารถนาต้องเป็นการวัดและการประเมินที่นำผลไปเสริมการพัฒนา ช่วยให้พัฒนาเด็กได้ดียิ่งขึ้น บรรลุผลได้ดียิ่งขึ้น และเป็นกิจกรรมที่ต้องจัดทำโดยครูในระหว่างสอน

                4.ครูไม่ควรแยกกิจกรรมการประเมินผลออกจากการสอนและการพัฒนา ควรทำให้ทั้งสองกิจกรรมต่อเนื่องเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

                5.การวัดและการประเมินที่ดีจัดทำโดยครูในห้องเรียนและระหว่างการจัดการเรียนการสอน ไม่ควรแยกกิจกรรมการวัดออกจากการสอน ไม่ควรมีชั่วโมงของการสอบ แต่ควรใช้วิธีสังเกตพฤติกรรมของเด็กในระหว่างการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ครูจึงต้องฝึกความสามารถและทักษะการสังเกต

                6.ครูจำเป็นต้องรู้และเข้าใจพัฒนาการของเด็กในด้านต่าง ๆ และรู้จักตัวบ่งชี้ของพัฒนาการนั้น ๆ ที่จะนำมาใช้เป็นพฤติกรรมที่สังเกต รวมทั้งระดับคุณภาพของพฤติกรรม ระหว่างที่ครูให้นักเรียนแสดงพฤติกรรมชี้บ่งพัฒนาการด้านใดด้านหนึ่ง ครูจะต้องสังเกตคุณภาพการแสดงของเด็ก เมื่อสังเกตได้แล้วครูก็ทำสัญลักษณ์หรือจดจำไว้ และเมื่อมีเวลาพอที่จะบันทึกได้ก็รีบบันทึกไว้กันลืม เมื่อมีเวลาช่วงนานจึงบันทึกลงในบัตรหรือสมุด เพื่อนำไปใส่ในแฟ้มข้อมูลของนักเรียน เป็นหลักฐานว่านักเรียนคนนั้นได้แสดงพฤติกรรมที่ชี้บ่งพัฒนาการด้านใดด้านหนึ่งแล้ว

                7.วิธีง่าย ๆ ในการสังเกตคือ ดูว่านักเรียนแสดงออกอย่างภูมิใจ สง่างามในเรื่องใด แล้วก็บันทึกไว้ เมื่อมีเวลามากหน่อยครูก็นำเอาพฤติกรรมนั้นมาเทียบกับตัวบ่งชี้เพื่อจัดว่านักเรียนแสดงพัฒนาการด้านใดแล้ว

                8.ในระหว่างการสังเกตแบบนี้ครูยังไม่ต้องระวังในเรื่องความถูกต้องตัวบ่งชี้ของพฤติกรรม แต่ให้สนใจพฤติกรรมที่นักเรียนแสดงออกอย่างสง่างาม ภูมิใจ แล้วมาจัดลงกลุ่มภายหลัง ถ้ามัวแต่ระวังแล้วจะไม่ทันสังเกตพฤติกรรมที่นักเรียนแสดงออก

                9.สิ่งที่นำมาเป็นร่องรอยหลักฐานในการประเมิน ได้แก่ คำพูด การลงมือทำ และผลงาน สิ่งที่ผู้ประเมินต้องการทราบคือ ความคิด ความรู้สึกและความสามารถในการทำงาน อันเป็นสิ่งที่แสดงออกถึงพัฒนาการด้านสติปัญญา ร่างกาย อารมณ์จิตใจ สังคม และภาษาทำงาน

                                - เด็กแสดงความคิดและความรู้สึกทางคำพูด

                                - แสดงแผนงาน และความรู้สึกทางการกระทำ

                                - แสดงฝีมือ ความชำนาญ และนิสัยการทำงานที่ผลงาน

                                - ครูต้องใช้วิธีการสังเกตจากเนื้อหาในคำพูด ขั้นตอน และการแสดงในระหว่างทำงาน คุณภาพผลงาน

การจัดประสบการณ์แบบโครงการ

 สุมาลี ศรีชัยวงศ์

ศูนย์เด็กปฐมวัยต้นแบบโรงเรียนกุดลิงวิทยาคม มีการจัดประสบการณ์ให้เด็กในระดับชั้นปฐมวัย เป็นรูปแบของการสอนแบบโครงการ โดยผ่านกระบวนการเรียนการสอนที่ส่งเสริมให้เด็กได้เรียนรู้เรื่องใดเรื่องหนึ่งอย่างลุ่มลึกและได้ศึกษารายละเอียดของเรื่องนั้น จนพบคำตอบที่ต้องการ โดยเด็กจะได้เรียนรู้จากประสบการณ์ตรง การลงมือปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ โดยผ่านกระบวนการสืบค้นและแก้ปัญหา ซึ่งเป็นการสร้างองค์ประกอบความรู้ ด้วยตัวเด็กเอง

                รูปแบบการจัดกิจกรรมมีหลักปฏิบัติ 5 ข้อ คือ

1.การอภิปรายกลุ่ม ครูแนะนำการเรียนรู้และช่วยให้เด็กมีโอกาสสนทนาแลกเปลี่ยนความคิดเห็น และแลกเปลี่ยนสิ่งที่ตนทำกับเพื่อนทั้งในกลุ่มย่อยและในกลุ่มใหญ่

2.การศึกษานอกสถานที่ การทัศนศึกษานอกห้องเรียนช่วยให้เด็กเข้าใจสิ่งแวดล้อม พบปะกับบุคคลที่มีความเชี่ยวชาญในหัวเรื่องที่ตนสนใจ

3.การนำเสนอประสบการณ์เดิม เด็กทบทวนประสบการณ์เดิมในเรื่องที่ตนสนใจ สนทนาแสดงความคิดเห็นที่เหมือนหรือแตกต่างกับเพื่อน เพื่อตั้งคำถามที่ต้องการสืบค้น เด็กสามารถนำเสนอประสบการณ์ที่ตนมีให้เพื่อนรู้ด้วยวิธีที่หลากหลายไม่ว่าจะเป็นการเขียนภาพ การใช้สัญลักษณ์ทางคณิตศาสตร์ การเล่นบทบาทสมมุติ และการก่อสร้างแบบต่าง ๆ

4.การสืบค้น ใช้การสืบค้นจากแหล่งข้อมูลและวิธีการสืบค้นที่หลากหลายไม่ว่าจะเป็นการสัมภาษณ์บุคคลที่มีความรู้ สำรวจวิเคราะห์ด้วยตนเองหรือสืบค้นจากห้องสมุด

5.การจัดแสดง เป็นการแลกเปลี่ยนความคิดความรู้ที่ได้จากการสืบค้นตลอดโครงการระหว่างเด็กกับเพื่อน หรือเด็กกับบุคคลอื่น โดยมีการจัดอภิปรายหรือจัดแสดงผลงานให้แก่ผู้มาเยี่ยมชม

การจัดประสบการณ์แบบโครงการ แบ่งเป็น 3 ระยะ

ระยะที่1. ระยะเริ่มโครงการ (ทบทวนความรู้แก่เด็ก)

                 ลักษณะกิจกรรม

                1.อภิปรายเกี่ยวกับเนื้อหาที่ต้องการศึกษา

                2.ทำแผนที่ความคิดหรือใยแมงมุม เพื่อให้ทราบประสบการณ์เดิมของเด็ก

            3.เด็กเสนอประสบการณ์เดิมและสิ่งที่ตนเข้าใจแก่เพื่อนในรูปแบบต่าง ๆ

                4.ตั้งคำถามเกี่ยวกับหัวเรื่องที่เด็กสงสัยและอยากรู้

                5.สนทนาถึงหัวเรื่องที่เรียนกับพ่อแม่ เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์

รูปแบบกิจกรรม

                1.การอภิปรายกลุ่ม

                2.การเสนอประสบการณ์เดิม

ระยะที่2. ระยะพัฒนาโครงการ (เปิดโอกาสให้เด็กได้ค้นคว้าและมีประสบการณ์ใหม่)

                ลักษณะกิจกรรม

                1.ลงภาคสนามเพื่อสืบค้นข้อมูลตามแหล่งข้อมูลต่าง ๆ

                2.บันทึกสิ่งที่พบเห็นอาจมีการเขียนภาพ จัดทำกราฟ แผนภูมิ ไดอะแกรม

            3.อภิปรายกันภายในกลุ่ม

รูปแบบกิจกรรม

                1.การศึกษานอกสถานที่

                2.การสืบค้น

                3.การอภิปรายกลุ่ม

ระยะที่3. ระยะสรุปโครงการ (ประเมินผลให้ผลสะท้อนกลับ แสดงผลงาน)

                ลักษณะกิจกรรม

                1.เตรียมการเสนอรายงานและผลที่ได้ในรูปของการจัดแสดงการค้นพบ และการจัดทำสิ่งต่าง ๆ สนทนา เล่นบทบาทสมมุติ

                2.เด็กสามารถเล่าเรื่องการทำโครงการให้ผู้อื่นฟังได้ ซึ่งเป็นการทบทวนและประเมินโครงการทั้งหมด

รูปแบบกิจกรรม

                1.การจัดแสดง

                2.การอภิปรายหมู่

ประโยชน์ของการจัดประสบการณ์แบบโครงการ

1.ช่วยให้เด็กมีโอกาสที่จะประยุกต์ใช้ทักษะที่มีอยู่ และเพิ่มความชำนาญในทักษะนั้นมากยิ่งขึ้น

2.แสดงให้เห็นถึงความสามารถและความถนัดของเด็ก

3.แสดงให้เห็นแรงจูงใจภายในและความสนใจที่เกิดจากตัวเด็กในงานและกิจกรรมที่ทำ

4.ส่งเสริมให้เด็กตัดสินใจว่าควรทำอะไร และผู้ใหญ่ยอมรับในความต้องการของเด็ก โดยที่เด็กมีความสามารถในการเรียนรู้ด้วยตนเอง มีครูเป็นผู้แนะนำและเด็กเป็นผู้ตัดสินใจลงมือทำด้วยตนเอง

5.ส่งเสริมให้ผู้ปกครองมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งการให้ความรู้ การสืบค้นข้อมูล การจัดเตรียมวัสดุอุปกรณ์ และการร่วมแสดงความคิดเห็นถึงสิ่งที่เด็กเรียนรู้ และผลงานของเด็กทำให้ผู้ปกครองมีความเข้าใจ และสามารถส่งเสริมพัฒนาการของเด็กร่วมกับทางโรงเรียนให้เด็กได้พัฒนาตนเองอย่างเต็มที่ตามศักยภาพ

การจัดประสบการณ์แบบโครงการ มีความสัมพันธ์กับเศรษฐกิจพอเพียงอย่างไร

หลักการ 3 ประการ คือ 1.พอประมาณ 2.มีเหตุผล 3.มีภูมิคุ้มกัน

เงื่อนไข 2 ประการ คือ 1.มีคุณธรรม 2.มีความรู้

ตัวอย่างโครงการที่มีความสัมพันธ์กับเศรษฐกิจพอเพียงของศูนย์ฯ

1.โครงการสีสวยด้วยต้นไม้ เมื่อจบโครงการเด็ก ๆ รู้คุณค่าของพืชต่าง ๆ ในท้องถิ่น ที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ทั้งเป็นอาหาร ด้านศิลปะ (กิจกรรมสร้างสรรค์) การประหยัดรายจ่าย และปลอดภัยจากสารพิษ

2.โครงการชุมชนของเรา ปลูกฝังให้เด็กภูมิใจในท้องถิ่นของตน เข้าใจภูมิปัญญาท้องถิ่นของ ปู่ ย่า ตา ยาย การพึ่งตนเอง และความเอื้อเฟื้อต่อกัน

3.โครงการเกลือบ้านเรา เด็กได้เรียนรู้การนำทรัพยากรในท้องถิ่น มาใช้ให้เกิดประโยชน์ และนำผลผลิตที่ได้มาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดในชีวิตประจำวัน

4.โครงการตุ๊กตาเต้นระบำ เป็นการนำเอาเศษวัสดุที่ไม่มีค่า มาทำให้เกิดประโยชน์ รู้จักรักษาสิ่งแวดล้อมในชุมชนของตน

จากทั้งหมดที่กล่าวมานี้ จะเห็นได้ว่า การจัดประสบการณ์แบบโครงการช่วยปลูกฝังให้เด็กเข้าใจ ตระหนัก และปฏิบัติตนอย่างถูกต้อง ทั้งด้านความพอประมาณ ความมีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน และเกิดความรู้ คุณธรรม ในหลักการของเศรษฐกิจพอเพียง ตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ